04
ΟΚΤ
2026

Δεν πήρε ποτέ Όσκαρ αλλά καθόρισε ίσως μια ολόκληρη εποχή!

Το Fight Club δεν κέρδισε ούτε ένα Όσκαρ. Για την ακρίβεια, η ταινία του David Fincher έφυγε από την 72η απονομή με μόλις μία υποψηφιότητα, στην κατηγορία Best Sound Effects Editing, όπου οι Ren Klyce και Richard Hymns έχασαν από το The Matrix (λογικό βέβαια αυτό). Και αν αυτό ακούγεται σήμερα παράξενο, είναι επειδή γνωρίζουμε πλέον πολύ καλά τι απέγινε το Fight Club: από μια ακριβή και αμφιλεγόμενη παραγωγή που το 1999 αντιμετωπίστηκε με αρκετή καχυποψία, μετατράπηκε μέσα στα επόμενα χρόνια σε μία από τις ταινίες που καθόρισαν την αισθητική, τη θεματολογία και την κινηματογραφική κουλτούρα των late ’90s.

Η ειρωνεία είναι ότι η Academy δεν αγνόησε απλώς μια εμπορική αποτυχία. Το Fight Club είχε όλα εκείνα τα στοιχεία που κανονικά θα μπορούσαν να το κάνουν οσκαρικό τεχνικό φαβορί: έναν σκηνοθέτη που είχε ήδη αποδείξει με το Se7en και το The Game ότι μπορούσε να δημιουργήσει έναν πολύ συγκεκριμένο κινηματογραφικό κόσμο, εξαιρετική φωτογραφία από τον Jeff Cronenweth, μοντάζ του James Haygood, production design του Alex McDowell, έναν ιδιαίτερα προσεγμένο σχεδιασμό ήχου και δύο πρωταγωνιστές που βρίσκονταν ήδη σε πολύ υψηλό σημείο της καριέρας τους. Παρ' όλα αυτά, η ταινία ήταν τόσο επιθετική απέναντι στη σύγχρονη κοινωνία, τόσο βίαιη και τόσο δύσκολο να ταξινομηθεί ως «σοβαρό» δράμα, ώστε η βιομηχανία ουσιαστικά δεν ήξερε πώς να την αγκαλιάσει.

Ακόμη και εμπορικά, η ιστορία της πρώτης της κυκλοφορίας δεν ήταν αυτή που θα περίμενε κανείς από μια παραγωγή 63 εκατομμυρίων δολαρίων με τον Brad Pitt και τον Edward Norton. Το Fight Club άνοιξε στις 15 Οκτωβρίου 1999 σε 1.963 αίθουσες με 11,03 εκατομμύρια δολάρια και ολοκλήρωσε την αρχική του κινηματογραφική πορεία με περίπου 37 εκατομμύρια στην Αμερική και 63,8 εκατομμύρια από τις διεθνείς αγορές, δηλαδή περίπου 100,9 εκατομμύρια παγκοσμίως. Αν χρησιμοποιήσουμε τα σημερινά στοιχεία που περιλαμβάνουν επανεκδόσεις, το σύνολο ανεβαίνει περίπου στα 102,4 εκατομμύρια, αλλά για να καταλάβουμε πώς αντιμετωπίστηκε το 1999 έχει μεγαλύτερη σημασία η αρχική επίδοση: μια ταινία των 63 εκατομμυρίων που έφτασε μόλις λίγο πάνω από τα 100 εκατομμύρια παγκοσμίως δεν μπορούσε να θεωρηθεί μεγάλο εμπορικό χτύπημα.

Και το ενδιαφέρον είναι ότι η ταινία δεν χρειάστηκε ποτέ να καταρρεύσει για να θεωρηθεί απογοήτευση. Άνοιξε στην πρώτη θέση, όμως η πτώση της τις επόμενες εβδομάδες ήταν σημαντική και το κοινό δεν την έκανε ποτέ το φαινόμενο που περίμενε η Fox. Η ίδια η ιστορία της παραγωγής εξηγεί σε έναν βαθμό γιατί υπήρχε τόση πίεση: ο αρχικός προϋπολογισμός είχε υπολογιστεί πολύ χαμηλότερα, αλλά κατά τη διάρκεια της παραγωγής το κόστος ανέβηκε σημαντικά και έφτασε τελικά περίπου στα 63-65 εκατομμύρια. Η New Regency είχε μάλιστα πιέσει τον Fincher να μειώσει το κόστος, με την παραγωγή να βρίσκεται σε πραγματικό κίνδυνο μέχρι να δουν οι άνθρωποι του στούντιο αρκετό από το υλικό και να πειστούν ότι αυτό που δημιουργούσε άξιζε το ρίσκο.

Η αντίδραση των κριτικών ήταν ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, επειδή αποκάλυπτε από την πρώτη στιγμή το βασικό πρόβλημα αλλά και τη μεγάλη δύναμη της ταινίας: κανείς δεν μπορούσε να συμφωνήσει για το τι ακριβώς ήταν το Fight Club. Για κάποιους ήταν μια πανέξυπνη κοινωνική σάτιρα που χρησιμοποιούσε τη βία για να μιλήσει για την ανδρική ταυτότητα, τον καταναλωτισμό και την αποξένωση, ενώ για άλλους ήταν μια εξαιρετικά καλογυρισμένη ταινία που τελικά γοητευόταν υπερβολικά από αυτό ακριβώς που υποτίθεται ότι σατίριζε.

Ο Roger Ebert ανήκε στη δεύτερη κατηγορία. Στην κριτική του, δημοσιευμένη την ημέρα της αμερικανικής πρεμιέρας, χαρακτήρισε το Fight Club μία από τις πιο ανοιχτά και χαρούμενα φασιστικές μεγάλες παραγωγές μετά το Death Wish και το αντιμετώπισε ως μια γιορτή της βίας, παρότι αναγνώριζε ότι ήταν εξαιρετικά καλοφτιαγμένο και ότι το πρώτο του μέρος λειτουργούσε πολύ καλά. Ο Ebert ουσιαστικά πίστευε ότι η ταινία δεν μπορούσε να ελέγξει την ίδια τη γοητεία που ασκούσε η βία της και ότι η φιλοσοφία της τελικά έμενε πίσω από το θέαμα.

Αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σήμερα είναι ότι η συγκεκριμένη ένσταση του Ebert δεν είναι καθόλου παράλογη. Το Fight Club πράγματι είναι επικίνδυνα εύκολο να παρερμηνευτεί. Ο Tyler Durden είναι τόσο χαρισματικός, τόσο αστείος και τόσο κινηματογραφικά cool, ώστε είναι απολύτως φυσιολογικό να θέλεις να τον ακολουθήσεις. Ο Brad Pitt βρίσκεται στην απόλυτη ακμή της star power του και ο Fincher τον φωτογραφίζει σαν μια ζωντανή διαφήμιση της ελευθερίας που ο Narrator δεν έχει. Το πρόβλημα είναι ότι η ταινία θέλει ταυτόχρονα να σε κάνει να ζηλέψεις τον Tyler και να καταλάβεις ότι ο Tyler είναι καταστροφικός.

Ο Kenneth Turan των Los Angeles Times ήταν ακόμη πιο σκληρός και είδε στο Fight Club «whiny, infantile philosophizing» συνδυασμένο με ακραία βία. Η κριτική του ήταν τόσο αρνητική ώστε προκάλεσε ακόμη και αντίδραση από τον Edward Norton, ο οποίος χρόνια αργότερα, με αφορμή την κυκλοφορία της ειδικής DVD έκδοσης, σχολίαζε τις αρνητικές κριτικές και υπερασπιζόταν την ταινία. Το ότι ήδη από το 2000 η συζήτηση γύρω από το Fight Club είχε αρχίσει να αλλάζει είναι σημαντικό: η ταινία δεν είχε ξαφνικά γίνει άλλη ταινία, αλλά είχε αρχίσει να αποκτά το κοινό που το 1999 δεν είχε βρει.

Και κάπως έτσι άρχισε η δεύτερη ζωή του Fight Club. Το DVD έπαιξε τεράστιο ρόλο στην επανεκτίμησή του, επιτρέποντας στους θεατές να σταματήσουν την εικόνα, να ψάξουν τα frames, να ξαναδούν τις σκηνές και να ανακαλύψουν πόσο σχολαστικά είχε χτίσει ο Fincher το παιχνίδι με την ταυτότητα του Narrator. Σήμερα η ταινία βρίσκεται στο 81% των κριτικών του Rotten Tomatoes, ενώ το κοινό την αξιολογεί στο 96%, μια διαφορά που λέει πολλά για το πώς εξελίχθηκε η σχέση της ταινίας με το κοινό της.

Ένα από τα πιο ωραία παραδείγματα είναι ο Tyler Durden. Ο Brad Pitt δεν εμφανίζεται απλώς για πρώτη φορά όταν ο Narrator τον συναντά στο αεροπλάνο. Ο Fincher έχει ήδη βάλει τον Tyler μέσα στην ταινία, σε στιγμιαίες εμφανίσεις ενός frame, πριν ο χαρακτήρας παρουσιαστεί κανονικά. Τον βλέπουμε σε διαφορετικά σημεία, ανάμεσα στα οποία είναι το φωτοτυπικό, το ιατρείο και η ομάδα υποστήριξης, και κάθε εμφάνιση διαρκεί τόσο λίγο ώστε ο θεατής πρακτικά δεν μπορεί να την αντιληφθεί στην κανονική προβολή. Δεν πρόκειται για φτηνό trick που προστέθηκε για να κάνει το DVD πιο ενδιαφέρον· είναι ο τρόπος του Fincher να μας δείξει ότι ο Tyler υπάρχει ήδη στο μυαλό του Narrator πριν ο ίδιος καταλάβει την παρουσία του.

Το ίδιο παιχνίδι συνεχίζεται σε ολόκληρη την ταινία. Ο Narrator αντιδρά σωματικά όταν ο Tyler τραυματίζεται, οι σκηνές τους αποφεύγουν προσεκτικά ορισμένα κλασικά κινηματογραφικά setups που θα αποκάλυπταν ότι πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο και πολλές από τις φαινομενικά ασήμαντες λεπτομέρειες αποκτούν διαφορετικό νόημα όταν γνωρίζεις την αλήθεια. Η σκηνοθεσία είναι στην πραγματικότητα ένα τεράστιο fair-play puzzle, απλώς τόσο καλά κρυμμένο μέσα στο ύφος της ταινίας ώστε στην πρώτη προβολή παρακολουθείς την ιστορία και όχι τον μηχανισμό που την κατασκευάζει.

Το ίδιο συμβαίνει και με το περίφημο IKEA διαμέρισμα. Ο Narrator δεν έχει απλώς αγοράσει έπιπλα· έχει μετατρέψει ολόκληρη την ταυτότητά του σε κατάλογο προϊόντων. Η ταινία παρουσιάζει τα αντικείμενα του σπιτιού του με ονομασίες και τιμές στην οθόνη, σαν να κοιτάζουμε μαζί του έναν κατάλογο IKEA ενώ εκείνος παραγγέλνει το ένα αντικείμενο μετά το άλλο. Μάλιστα, το έντυπο που χρησιμοποιήθηκε ως βασικό prop δεν ήταν πραγματικός κατάλογος IKEA αλλά ένα κατασκευασμένο prop με το όνομα «FURNI». Η λεπτομέρεια αυτή είναι πολύ πιο σημαντική από ένα απλό production-design joke, επειδή ολόκληρη η ζωή του Narrator παρουσιάζεται σαν προϊόν που μπορεί να αγοραστεί.

Και μετά υπάρχει η Starbucks, που είναι ίσως το καλύτερο κρυφό αστείο της ταινίας. Ο Fincher είχε εξηγήσει ότι η ιδέα ήταν να υπάρχουν Starbucks cups παντού, σχολιάζοντας την υπερβολική εξάπλωση της αλυσίδας. Η Starbucks γνώριζε τι έκανε η παραγωγή και συμφώνησε να παίξει με το αστείο, με μία χαρακτηριστική εξαίρεση: όταν το Project Mayhem καταστρέφει το καφέ προς το τέλος, το κατάστημα δεν είναι Starbucks αλλά το φανταστικό Gratifico Coffee. Η δημοφιλής εκδοχή ότι υπάρχει κυριολεκτικά ένα Starbucks cup σε κάθε πλάνο είναι υπερβολή, όμως η τοποθέτηση των ποτηριών σε πάρα πολλές σκηνές είναι πραγματική και απολύτως συνειδητή.

Αυτό είναι και ένα από τα πράγματα που κάνουν το Fight Club να λειτουργεί καλύτερα στη δεύτερη ή τρίτη προβολή. Η ταινία είναι γεμάτη μικρές πληροφορίες που στην πρώτη θέαση περνούν απαρατήρητες επειδή είσαι απασχολημένος με την ιστορία. Στη συνέχεια καταλαβαίνεις ότι ο Fincher δεν ενδιαφερόταν μόνο να σου αποκαλύψει στο τέλος ότι ο Tyler και ο Narrator είναι το ίδιο πρόσωπο. Ήθελε να μπορείς, μετά την αποκάλυψη, να γυρίσεις πίσω και να αναγνωρίσεις ότι η ταινία σου είχε δώσει όλες τις πληροφορίες, απλώς δεν είχες καταλάβει πώς να τις διαβάσεις.

Μέσα σε αυτή την ιστορία βρίσκεται και ο Robert Paulsen του Meat Loaf (αγαπημένος τραγουδοποιός για μένα), ένας χαρακτήρας που θα μπορούσε εύκολα να είχε καταλήξει σε φτηνό αστείο αλλά τελικά γίνεται μία από τις πιο ανθρώπινες παρουσίες ολόκληρης της ταινίας. Ο Bob είναι ένας άνδρας που έχει υποβληθεί σε θεραπεία για καρκίνο των όρχεων, έχει αναπτύξει γυναικομαστία και συμμετέχει στις ομάδες υποστήριξης όπου συναντά για πρώτη φορά τον Narrator. Η σωματική του εμφάνιση είναι εμφανώς υπερβολική, όμως ο Fincher δεν τον αντιμετωπίζει ως καρικατούρα. Αντίθετα, ο Bob είναι ένας άνθρωπος που αναζητά ξανά την αίσθηση ότι ανήκει κάπου και μπορεί να κλάψει χωρίς να χρειάζεται να υποδυθεί τον σκληρό.

Γι' αυτό και ο θάνατός του λειτουργεί τόσο καλά. Όταν ο Bob σκοτώνεται κατά τη διάρκεια μιας αποστολής του Project Mayhem και οι άνδρες αρχίζουν να φωνάζουν «His name is Robert Paulson», η σκηνή έχει μια παράξενη συναισθηματική δύναμη, επειδή για πρώτη φορά η ιδεολογία του Tyler αποκτά ένα πραγματικό θύμα που δεν μπορεί να μετατραπεί σε σύνθημα. Ο Bob ήταν ένας από τους ανθρώπους που μπήκαν στο Fight Club επειδή ήθελαν να αισθανθούν ξανά ζωντανοί και τελικά πέθανε μέσα σε κάτι που είχε ξεφύγει πολύ πέρα από την αρχική ιδέα.

Και αυτό μας φέρνει στο τέλος, το οποίο είναι ακόμη πιο έξυπνο επειδή δεν σταματά όταν ο Narrator καταλαβαίνει ποιος είναι ο Tyler. Η αποκάλυψη ότι ο Tyler είναι η προβολή της δικής του προσωπικότητας δεν αποτελεί την τελική λύση. Ο Narrator μπορεί να απαλλαγεί από τον Tyler πυροβολώντας τον εαυτό του, όμως μέχρι εκείνη τη στιγμή το Project Mayhem έχει ήδη ξεφύγει από τον έλεγχό του. Τα κτίρια πρόκειται να καταρρεύσουν, το σχέδιο έχει μπει σε εφαρμογή και ο άνθρωπος που νόμιζε ότι είχε επιτέλους βρει τον εαυτό του ανακαλύπτει ότι έχει δημιουργήσει κάτι που πλέον δεν μπορεί να ελέγξει.

Η τελευταία εικόνα με τον Narrator και τη Marla να κοιτάζουν τα κτίρια που καταρρέουν είναι επομένως πολύ περισσότερο από ένα εντυπωσιακό φινάλε. Είναι η στιγμή όπου η προσωπική απελευθέρωση του Narrator συνυπάρχει με την πλήρη αποτυχία του να σταματήσει τις συνέπειες των πράξεών του. Ο Tyler έχει ηττηθεί ως προσωπικότητα, αλλά έχει κερδίσει ως ιδέα.

Και το γεγονός ότι αυτή η σκηνή λογοκρίθηκε κυριολεκτικά από μια ολόκληρη χώρα περισσότερα από είκοσι χρόνια αργότερα είναι σχεδόν τέλειος επίλογος. Όταν το Fight Club κυκλοφόρησε στην κινεζική πλατφόρμα Tencent Video το 2022, η έκδοση ήταν περίπου 12 λεπτά μικρότερη και είχε αφαιρέσει το φινάλε με τις εκρήξεις. Στη θέση του υπήρχε μια κάρτα που εξηγούσε ότι η αστυνομία είχε καταλάβει το σχέδιο, είχε συλλάβει όλους τους εγκληματίες και είχε αποτρέψει τις εκρήξεις, ενώ ο Tyler είχε οδηγηθεί για ψυχιατρική θεραπεία. Η αλλαγή έγινε αμέσως αντικείμενο διεθνούς συζήτησης, ακριβώς επειδή μετέτρεπε το αναρχικό τέλος του Fincher σε ένα σχεδόν κωμικά τακτοποιημένο «η αστυνομία κέρδισε».

Κοιτάζοντας σήμερα το Fight Club, αυτό που μου φαίνεται πιο εντυπωσιακό δεν είναι καν το twist. Το έχουμε πλέον δει τόσες φορές, έχει αναλυθεί τόσο πολύ και έχει γίνει τόσο μεγάλο κομμάτι της pop culture ώστε είναι σχεδόν αδύνατο να το παρακολουθήσεις χωρίς να ξέρεις τι έρχεται. Αυτό που εξακολουθεί να λειτουργεί είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Fincher χειρίζεται τον θεατή πριν από την αποκάλυψη. Σε κάνει να θέλεις να ακολουθήσεις τον Tyler, να γελάσεις μαζί του, να ζηλέψεις την ελευθερία του και να καταλάβεις γιατί ο Narrator τον χρειάζεται τόσο απελπισμένα.

Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, το πιο σημαντικό στοιχείο της ταινίας. Το Fight Club δεν είναι μια ταινία που λέει απλώς ότι ο καταναλωτισμός είναι κακός ή ότι οι άνδρες πρέπει να σταματήσουν να αγοράζουν IKEA έπιπλα και να αρχίσουν να χτυπιούνται μεταξύ τους. Ούτε είναι μια απλή ιστορία για έναν άνθρωπο με διαταραγμένη προσωπικότητα. Είναι μια ταινία για το πόσο εύκολα μια πραγματική ανάγκη μπορεί να μετατραπεί σε καταστροφική ιδεολογία όταν κάποιος αισθάνεται ότι δεν έχει άλλη ταυτότητα.

Ο Narrator έχει χρήματα, δουλειά, διαμέρισμα και όλα τα αντικείμενα που υποτίθεται ότι θα έπρεπε να τον κάνουν ευτυχισμένο, αλλά δεν έχει κανένα αίσθημα ότι ζει πραγματικά. Ο Tyler έρχεται και του προσφέρει ακριβώς αυτό που λείπει: κίνδυνο, πόνο, σεξ, βία, συντροφικότητα και κυρίως μια αίσθηση σκοπού. Το πρόβλημα είναι ότι ο Tyler δεν σταματά ποτέ. Η ιδέα που ξεκίνησε ως δύο άνδρες που θέλουν να νιώσουν κάτι γίνεται Fight Club, μετά γίνεται Project Mayhem και τελικά μετατρέπεται σε οργανωμένη καταστροφή.

Γι' αυτό και δεν θεωρώ δίκαιο να αντιμετωπίζεται το Fight Club απλώς ως μια «ανδρική ταινία με ξύλο». Η βία είναι το εργαλείο της, όχι το θέμα της. Το πραγματικό θέμα είναι η ανάγκη να ανήκεις κάπου και ο κίνδυνος που προκύπτει όταν κάποιος σου προσφέρει μια έτοιμη ταυτότητα μαζί με την υπόσχεση ότι επιτέλους θα σε κάνει σημαντικό.

Ταυτόχρονα, όμως, καταλαβαίνω απόλυτα γιατί ο Roger Ebert και άλλοι κριτικοί της εποχής είχαν πρόβλημα με την ταινία. Το Fight Club είναι τόσο ερωτευμένο με την αισθητική του, τόσο στιλιζαρισμένο και τόσο αποτελεσματικό στο να κάνει τον Tyler cool, ώστε μερικές φορές μοιάζει να ξεχνά ότι πρέπει να κρατήσει απόσταση από το αντικείμενο της σάτιράς του. Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο ρίσκο του Fincher: η ταινία μπορεί να διαβαστεί ακριβώς αντίθετα από αυτό που προσπαθεί να πει. Μπορείς να δεις τον Tyler ως προειδοποίηση ή μπορείς να τον κάνεις είδωλο. Η ιστορία έχει αποδείξει ότι αρκετοί επέλεξαν το δεύτερο.

Για μένα, όμως, αυτή η αμφισημία είναι και ο λόγος που το Fight Club άντεξε. Δεν σου παραδίδει ένα ασφαλές μήνυμα και δεν σου εξηγεί στο τέλος τι πρέπει να πιστεύεις. Σε αφήνει να αποφασίσεις αν ο Tyler είναι επαναστάτης, απατεώνας, θύμα, τέρας ή απλώς μια εξαιρετικά γοητευτική εκδοχή της αυτοκαταστροφής. Και ίσως η σωστή απάντηση να είναι λίγο από όλα.

Το Fight Club μπορεί να μην κέρδισε Όσκαρ, μπορεί να μην έκανε το box office που περίμενε η Fox και μπορεί το 1999 να αντιμετωπίστηκε από σημαντικούς κριτικούς ως μια υπερβολικά βίαιη και ανώριμη άσκηση στιλ. Όμως ακριβώς επειδή δεν προσπάθησε ποτέ να γίνει «βολική» ταινία, κατάφερε να επιβιώσει από την εποχή της. Σήμερα δεν τη θυμόμαστε επειδή ήταν ένα μεγάλο hit του 1999. Τη θυμόμαστε επειδή, με έναν περίεργο τρόπο, έγινε μεγαλύτερη από την αρχική της κυκλοφορία.

Και τελικά αυτή είναι η μεγάλη ειρωνεία του Fight Club: μια ταινία για έναν άνθρωπο που θέλει απεγνωσμένα να ξεφύγει από μια έτοιμη ταυτότητα απέκτησε η ίδια μια τόσο ισχυρή ταυτότητα, ώστε τρεις δεκαετίες μετά να είναι σχεδόν αδύνατο να μιλήσεις για τον David Fincher, τον Brad Pitt, τον Edward Norton και τον κινηματογράφο των ’90s χωρίς να επιστρέψεις σε εκείνο το βρώμικο υπόγειο όπου δύο άνδρες αποφάσισαν ότι το πρώτο rule του Fight Club ήταν να μην μιλούν γι' αυτό.

Το Fight Club δεν είναι τέλειο και σε ορισμένα σημεία η φιλοσοφία του γίνεται τόσο αυτάρεσκη όσο ακριβώς ο Tyler που καταγγέλλει. Είναι όμως μία από εκείνες τις σπάνιες ταινίες όπου η σκηνοθεσία, η φωτογραφία, το μοντάζ, ο ήχος, οι ερμηνείες και το σενάριο λειτουργούν όλα προς την ίδια κατεύθυνση, δημιουργώντας μια κινηματογραφική εμπειρία που δεν εξαρτάται τελικά από το αν συμφωνείς μαζί της. Μπορείς να τη λατρέψεις, να τη μισήσεις ή να διαφωνήσεις μαζί της, αλλά δύσκολα μπορείς να την ξεχάσεις.

Και ίσως αυτό να είναι πολύ πιο σημαντικό από ένα Όσκαρ.

Το Fight Club δεν είναι τέλειο και σε ορισμένα σημεία η φιλοσοφία του γίνεται τόσο αυτάρεσκη όσο ακριβώς ο Tyler που καταγγέλλει. Είναι όμως μία από εκείνες τις σπάνιες ταινίες όπου η σκηνοθεσία, η φωτογραφία, το μοντάζ, ο ήχος, οι ερμηνείες και το σενάριο λειτουργούν όλα προς την ίδια κατεύθυνση, δημιουργώντας μια κινηματογραφική εμπειρία που δεν εξαρτάται τελικά από το αν συμφωνείς μαζί της. Μπορείς να τη λατρέψεις, να τη μισήσεις ή να διαφωνήσεις μαζί της, αλλά δύσκολα μπορείς να την ξεχάσεις.

Και ίσως αυτό να είναι πολύ πιο σημαντικό από ένα Όσκαρ.