Ίσως μία από τις καλύτερες ελληνικές σειρές που έχω δει τα τελευταία χρόνια. Και το πιο περίεργο είναι πως μιλάμε για μια ιστορία της οποίας γνωρίζουμε εξαρχής το τέλος. Ξέρουμε ότι η ληστεία θα γίνει. Ξέρουμε ότι οι θυρίδες θα αδειάσουν. Ξέρουμε ότι οι άνθρωποι που την οργάνωσαν δεν θα συλληφθούν ποτέ. Κι όμως, το «Ριφιφί» του Sotiris Tsafoulias καταφέρνει να σε κρατήσει μέχρι το τελευταίο λεπτό.

Ο Τσαφούλιας, που αγαπήσαμε μέσα από το «Έτερος Εγώ» και το «14 Κλωστές», παίρνει ένα από τα πιο διάσημα ανεξιχνίαστα εγκλήματα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και δεν προσπαθεί να το μετατρέψει σε ελληνικό La Casa de Papel. Η σειρά είναι εμπνευσμένη από το πραγματικό ριφιφί της Τράπεζας Εργασίας το 1992, όμως δεν αποτελεί αναπαράσταση των πραγματικών δραστών ή των πραγματικών γεγονότων. Ο ίδιος ο Τσαφούλιας έχει ξεκαθαρίσει ότι πρόκειται για μυθοπλασία εμπνευσμένη από την υπόθεση. Και αυτή είναι τελικά η μεγαλύτερη δύναμή της.

Γιατί η ληστεία είναι σχεδόν η αφορμή. Το πραγματικό ενδιαφέρον βρίσκεται στους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από αυτήν. Επτά άνθρωποι, επτά διαφορετικές ζωές, επτά διαφορετικές απώλειες. Άνθρωποι που δεν ξεκινούν την ιστορία ως επαγγελματίες εγκληματίες. Είναι άνθρωποι που έχουν στριμωχτεί τόσο πολύ από τη ζωή, την οικονομική πραγματικότητα, τις προσωπικές τους απώλειες και ένα σύστημα που αισθάνονται ότι τους έχει εγκαταλείψει, ώστε κάποια στιγμή αποφασίζουν να κάνουν κάτι που μέχρι τότε έμοιαζε αδιανόητο.

Και κάπου εκεί γίνεται κάτι πολύ έξυπνο σεναριακά. Από την αρχή βρίσκεσαι με το μέρος τους.

Όχι επειδή αυτό που κάνουν είναι σωστό. Αλλά επειδή πρώτα τους γνωρίζεις ως ανθρώπους.

Η Όλγα — Evaggelia Moumouri

Η Όλγα είναι ο εγκέφαλος.

Υπάλληλος της ΕΥΔΑΠ, περίπου 45 ετών, σιωπηλή, μετρημένη και σχεδόν παγωμένη εξωτερικά, κουβαλά μια απώλεια που έχει καταστρέψει τη ζωή της. Δεν θέλει τα χρήματα της τράπεζας. Θέλει να χτυπήσει την ίδια την τράπεζα.

Η σειρά αποκαλύπτει σταδιακά ότι πίσω από την εμμονή της βρίσκεται η απώλεια του παιδιού της και μια προσωπική ιστορία που αποτελεί το δεύτερο πραγματικό γεγονός πάνω στο οποίο χτίστηκε η μυθοπλασία.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο ρίσκο του «Ριφιφί». Η Όλγα δεν παρουσιάζεται απλώς ως μια ηρωίδα που πρέπει να συμπαθήσουμε. Είναι αποφασισμένη, χειριστική όταν χρειάζεται και απόλυτα προσηλωμένη στον στόχο της. Αυτό που την κινεί όμως δεν είναι η απληστία. Είναι η εκδίκηση.

Η Ευαγγελία Μουμούρη είναι εξαιρετική. Και όσο περνούν τα επεισόδια, τόσο περισσότερο καταλαβαίνεις ότι η ερμηνεία της βασίζεται σε αυτά που δεν λέει.

Ο Μανώλης — Hristos Hatzipanagiotis

Ο Μανώλης είναι ο άνθρωπος των ισορροπιών. Πενηντάρης, παλιός φίλος και συνέταιρος του συζύγου της Όλγας, βλέπει τη δική του ζωή να καταρρέει μαζί με τη μάντρα που διατηρούσαν.

Είναι ίσως ο πιο πρακτικός άνθρωπος της ομάδας. Ξέρει ότι οι υπόλοιποι είναι άνθρωποι που έχουν φτάσει στα όριά τους και προσπαθεί να κρατήσει το σχέδιο και τους ανθρώπους μαζί. Είναι ο στρατηγικός νους δίπλα στην Όλγα και ταυτόχρονα ο άνθρωπος που καταλαβαίνει καλύτερα από όλους πόσο επικίνδυνο είναι αυτό που ετοιμάζονται να κάνουν.

Ο Χρήστος Χατζηπαναγιώτης δίνει στον χαρακτήρα μια γήινη αίσθηση που ταιριάζει απόλυτα στη σειρά. Και υπάρχει ένα ωραίο trivia από τα γυρίσματα: ο ίδιος έχει αναφέρει ότι χρειάστηκε να ξεπεράσει την κλειστοφοβία του για τις σκηνές μέσα στο τούνελ.

Ο Νίκος — Vassilis Haralambopoulos

Ο Νίκος είναι ένας από τους πιο πικρούς χαρακτήρες της ομάδας.

Πρώην γραφίστας, που πλέον δουλεύει ως ελαιοχρωματιστής, είναι ένας άνθρωπος βυθισμένος στο πένθος μετά τον θάνατο της γυναίκας του από καρδιοπάθεια. Έχει χάσει τη δουλειά του, τη διάθεση για ζωή και ουσιαστικά την πίστη ότι υπάρχει κάτι μπροστά του.

Το ριφιφί για τον Νίκο γίνεται μια τελευταία ζαριά. Μια ευκαιρία να νιώσει ξανά ότι συμμετέχει κάπου, ότι υπάρχει ένας σκοπός, ότι μπορεί να κάνει κάτι που έχει σημασία.

Και εδώ ο Χαραλαμπόπουλος κάνει κάτι που προσωπικά μου άρεσε πάρα πολύ. Δεν παίζει τον «καταθλιπτικό». Παίζει έναν άνθρωπο που έχει σχεδόν αδειάσει από μέσα. Η διαφορά είναι τεράστια.

Ο Βάκης — Panos Vlahos

Ο Βάκης είναι ο πιο παρορμητικός της παρέας.

35χρονος, με μια μόνιμη ενέργεια «αιώνιου εφήβου», λατρεύει τα μηχανάκια και ζει με τον πατέρα του και την καθηλωμένη αδελφή του, Έλλη. Η οικογένειά του κινδυνεύει να χάσει το σπίτι της και η τράπεζα βρίσκεται πλέον απέναντί του ως ένας ακόμη εχθρός.

Είναι ο χαρακτήρας που μοιάζει περισσότερο με αυτό που περιμένεις να δεις σε μια heist σειρά. Ο νευρικός, απρόβλεπτος τύπος που μπορεί να τινάξει το σχέδιο στον αέρα.

Και ο Πάνος Βλάχος τον αποδίδει με έναν τρόπο που τον κάνει ταυτόχρονα εκνευριστικό και συμπαθή.

Ένα από τα πιο περίεργα trivia των γυρισμάτων είναι ότι στη σκηνή όπου ο Βάκης θάβεται κάτω από χώμα, ο Βλάχος κράτησε πραγματικά την αναπνοή του μέχρι να τον ξεθάψουν.

Ο Μιχάλης - Prometheus Aleiferopoulos

Ο Μιχάλης είναι ηλεκτρολόγος αυτοκινήτων και ένας από τους πιο ανθρώπινους χαρακτήρες της ομάδας.

Η ζωή του έχει εκτροχιαστεί. Σε μια στιγμή οργής έπεσε με το αυτοκίνητό του πάνω σε τράπεζα και κατέληξε στη φυλακή. Η γυναίκα του τον έχει εγκαταλείψει και έχει πάρει τα παιδιά τους μαζί της, ενώ ο μοναδικός πραγματικός δεσμός που του έχει απομείνει είναι ο άρρωστος πατέρας του.

Η Όλγα τον βρίσκει στη φυλακή και του προσφέρει κάτι που δεν είναι απλώς χρήματα. Του προσφέρει μια πιθανότητα να ξαναφτιάξει τη ζωή του.

Και αυτό κάνει τον Μιχάλη ίσως έναν από τους πιο εύκολους χαρακτήρες για να καταλάβεις. Δεν ψάχνει περιπέτεια. Ψάχνει μια τελευταία ευκαιρία.

Ο Αντώνης — Vladimiros Kiriakidis

Ο Αντώνης είναι ένας από τους χαρακτήρες που δίνουν στη σειρά το χιούμορ της χωρίς να καταστρέφουν ποτέ το δράμα.

Δουλεύει σε γραφείο τελετών και είναι ένας μεγαλόσωμος, αγαθός άνθρωπος με παιδική ψυχή. Είναι ο καλύτερος φίλος του Αργύρη και ουσιαστικά δεν τον εγκαταλείπει ποτέ. Στο σχέδιο αναλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το κομμάτι της διάνοιξης του τούνελ.

Η σχέση του με τον Αργύρη είναι από τις πιο όμορφες της σειράς, γιατί δεν βασίζεται στη λύπηση. Ο Αντώνης δεν βλέπει τον φίλο του ως «διαφορετικό». Τον βλέπει ως φίλο του.

Και αυτό είναι πολύ πιο δυνατό από οποιοδήποτε μεγάλο κοινωνικό μήνυμα.

Ο Αργύρης — Dimos Gigantakis

Ο Αργύρης είναι ίσως ο πιο ιδιαίτερος άνθρωπος της ομάδας.

Γύρω στα 45, μικρόσωμος, πανέξυπνος, πρώην κλεφτρόνι και με εξαιρετική ικανότητα να χωράει εκεί που οι άλλοι δεν μπορούν, έχει μεγαλώσει μαθαίνοντας να επιβιώνει σε έναν κόσμο που συνεχώς του υπενθυμίζει ότι είναι διαφορετικός.

Εργάζεται μαζί με τον Αντώνη και η οικονομική του κατάσταση δεν είναι καλή. Η εμμονή του με τη λεπτομέρεια και η ικανότητά του να κινείται σε δύσκολους χώρους γίνονται τελικά κρίσιμα στοιχεία για το σχέδιο.

Και εδώ υπάρχει ένα από τα πιο απίστευτα trivia ολόκληρης της σειράς.

Ο ίδιος ο Δήμος Γιγαντάκης είχε προσαχθεί στην Ασφάλεια το 1993, έναν χρόνο μετά το πραγματικό ριφιφί, επειδή οι Αρχές εξέταζαν την πιθανότητα να είχε χρησιμοποιηθεί ένας μικρόσωμος άνθρωπος στη διάρρηξη. Είχε ακλόνητο άλλοθι και φυσικά δεν είχε καμία σχέση με την υπόθεση. Όταν ο Τσαφούλιας έμαθε την πραγματική ιστορία, την ενσωμάτωσε στον χαρακτήρα του Αργύρη.

Αυτό είναι από εκείνα τα πράγματα που αν τα έγραφε κάποιος σε σενάριο θα έλεγες ότι το παράκανε.

Κι όμως, συνέβη πραγματικά.

Και υπάρχει και ο Θέμης!

Ο Θέμης, τον οποίο υποδύεται ο Achileas Zervas, δεν είναι ένας από τους επτά βασικούς ληστές, όμως παίζει σημαντικό ρόλο στην ιστορία.

Είναι ο σερβιτόρος του ζαχαροπλαστείου απέναντι από την τράπεζα. Ένας άνθρωπος που οι περισσότεροι αγνοούν και υποτιμούν. Γίνεται ουσιαστικά ο πληροφοριοδότης της ομάδας και βοηθά την Όλγα επειδή βρίσκει κι εκείνος στη συγκεκριμένη υπόθεση έναν τρόπο να απαντήσει στην απαξίωση που βιώνει καθημερινά.

Και έτσι το «Ριφιφί» χτίζει κάτι που μου άρεσε ιδιαίτερα: σχεδόν κάθε άνθρωπος που περνά από την ιστορία κουβαλάει τη δική του μικρή αδικία.

Το πραγματικό ριφιφί

Και κάπου εδώ η μυθοπλασία συναντά την πραγματικότητα.

Στις 19-20 Δεκεμβρίου 1992, στην Τράπεζα Εργασίας της οδού Καλλιρρόης 19, άγνωστοι δράστες έσκαψαν υπόγεια σήραγγα περίπου 23-25 μέτρων κάτω από την Καλλιρρόη, ξεκινώντας από την κοίτη του Ιλισού. Το τούνελ είχε υποστυλώματα, φωτισμό και ακόμη και ράγες για τη μεταφορά των μπαζών.

Τη Δευτέρα 21 Δεκεμβρίου οι υπάλληλοι ανακάλυψαν ότι είχαν παραβιαστεί 301 από τις 1.151 θυρίδες.

Η λεία υπολογίστηκε περίπου στα 5 δισεκατομμύρια δραχμές, ποσό που σε σημερινές αναφορές αποτιμάται περίπου στα 15 εκατομμύρια ευρώ.

Το εντυπωσιακότερο όμως δεν ήταν μόνο το ποσό.

Ήταν ότι κανείς δεν κατάλαβε τίποτα.

Οι δράστες είχαν δουλέψει για μεγάλο χρονικό διάστημα κάτω από έναν από τους κεντρικότερους δρόμους της Αθήνας, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί.

Και το καλύτερο; Δεν μάθαμε ποτέ ποιοι ήταν.

Υπήρξε βέβαια μια μεγάλη ανατροπή το 1994, όταν ένας Σύρος κρατούμενος, ο Τζουμάχ Χαλίντ, ισχυρίστηκε ότι συμμετείχε στο ριφιφί και κατονόμασε συνολικά 17 άτομα. Μεταξύ αυτών ήταν ο υποδιευθυντής της τράπεζας, ένας υπάλληλος των ΕΛΤΑ και επιχειρηματίες. Κάποιοι συνελήφθησαν και προφυλακίστηκαν, όμως ο Χαλίντ αργότερα ανακάλεσε τους ισχυρισμούς του και το 1995 το Συμβούλιο Εφετών απάλλαξε όλους τους κατηγορούμενους. Η υπόθεση έμεινε τελικά ανεξιχνίαστη.

Άρα ναι. Στην ουσία, το «Ριφιφί του αιώνα» παραμένει μια ληστεία χωρίς γνωστούς δράστες.

Και κάπου εδώ μπαίνει ο Τσαφούλιας

Το μεγαλύτερο επίτευγμα της σειράς είναι ότι δεν προσπάθησε να απαντήσει στο ερώτημα «ποιοι ήταν οι πραγματικοί ληστές;».

Έφτιαξε τους δικούς του.

Και τους έκανε ανθρώπους.

Αυτός είναι και ο λόγος που οι συγκρίσεις με το La Casa de Papel είναι αναπόφευκτες αλλά τελικά λίγο άδικες. Ναι, υπάρχει ομάδα, σχέδιο, εκπαίδευση, τούνελ, αστυνομία, αντίστροφη μέτρηση και μια ληστεία που μοιάζει αδύνατο να πραγματοποιηθεί.

Όμως το «Ριφιφί» ενδιαφέρεται πολύ περισσότερο για το τι συνέβη πριν μπουν στο τούνελ.

Η ληστεία είναι το αποτέλεσμα. Οι ζωές τους είναι η ιστορία.

Και αυτό φαίνεται ακόμη και στη δομή της σειράς. Η αφήγηση πηγαίνει μπρος και πίσω, χρησιμοποιώντας flash-forward σκηνές μετά τη ληστεία και επιστρέφοντας σταδιακά στις ζωές των χαρακτήρων. Έτσι, ενώ γνωρίζουμε ότι το σχέδιο θα πετύχει, δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς έχει οδηγήσει τον καθένα εκεί.

Το σενάριο των Vassilis Risvas και Dimitra Sakali δεν βιάζεται να σου εξηγήσει τους ανθρώπους. Τους αφήνει να αποκαλυφθούν.

Και η σκηνοθεσία του Τσαφούλια έχει αυτή την κινηματογραφική αίσθηση που περιμένεις πλέον από εκείνον. Η Ελλάδα των αρχών των '90s, η αισθητική, οι χώροι, τα αυτοκίνητα, τα ρούχα, τα γραφεία, η μάντρα, το ζαχαροπλαστείο, το υπόγειο. Όλα λειτουργούν σαν κομμάτια ενός παζλ.

Μάλιστα, το τούνελ που βλέπουμε στη σειρά δεν γυρίστηκε σε έναν ενιαίο χώρο. Η παραγωγή χρησιμοποίησε τέσσερις διαφορετικές τοποθεσίες και τις ένωσε στο μοντάζ ώστε να μοιάζουν με ένα συνεχόμενο υπόγειο δίκτυο.

Και μετά έρχεται η Όλγα.

Μέχρι εκείνο το σημείο μπορεί να νομίζεις ότι παρακολουθείς μια πολύ καλή ελληνική heist σειρά. Στο τέλος όμως καταλαβαίνεις ότι η ληστεία ήταν ουσιαστικά ένα μέσο για να ειπωθεί μια πολύ πιο βαριά ιστορία.

Η ιστορία της Όλγας έχει τις ρίζες της στην πραγματική υπόθεση του μικρού Παναγιώτη Βασιλέλλη, ενός παιδιού από τη Λέσβο που έδωσε μάχη με τον καρκίνο και η οικογένειά του προσπάθησε να εξασφαλίσει θεραπεία στο εξωτερικό. Η σειρά δεν αναπαριστά την πραγματική ιστορία αυτούσια, αλλά παίρνει τα βασικά στοιχεία της τραγωδίας και τα μετατρέπει σε δραματουργικό πυρήνα της Όλγας.

Και τότε καταλαβαίνεις γιατί η Όλγα πηγαίνει ξανά και ξανά στο ίδιο ζαχαροπλαστείο και παραγγέλνει την ίδια πάστα.

Κάθε φορά τρώει μόνο μία κουταλιά.

Μία.

Μέχρι το τέλος.

SPOILER — Το τέλος

Και εδώ το «Ριφιφί» κάνει κάτι που προσωπικά θεωρώ πολύ πιο δυνατό από ένα μεγάλο αστυνομικό φινάλε.

Δεν τελειώνει με τους ληστές να πανηγυρίζουν.

Δεν τελειώνει με την αστυνομία να τους πιάνει.

Δεν τελειώνει με μια μεγάλη αποκάλυψη για το πού πήγαν τα χρήματα.

Τελειώνει με την Όλγα.

Η ληστεία έχει πετύχει. Η ομάδα κατάφερε να πραγματοποιήσει αυτό που φαινόταν αδύνατο. Η τράπεζα έχει χτυπηθεί και η Όλγα έχει πάρει αυτό που θεωρεί εκδίκησή της.

«Δεν κάναμε τη ληστεία του αιώνα. Πήραμε την εκδίκηση του αιώνα.»

Και μετά η σειρά επιστρέφει εκεί όπου πραγματικά βρισκόταν η καρδιά της ιστορίας.

Στο παιδί της.

Η τελευταία σκηνή μας πηγαίνει πίσω στην τραγωδία που διαμόρφωσε την Όλγα. Το παιδί της βρίσκεται στο νοσοκομείο, στις τελευταίες στιγμές της ζωής του. Και τότε καταλαβαίνουμε επιτέλους γιατί η πάστα ήταν τόσο σημαντική.

Το παιδί της ήθελε «γλυκάκι». Είχε προλάβει να φάει μόνο μία μπουκιά.

Και η Όλγα, σε όλη τη διάρκεια της σειράς, δεν μπορούσε να τελειώσει τη δική της πάστα.

Μέχρι το τελευταίο επεισόδιο.

Εκεί, για πρώτη φορά, την τρώει ολόκληρη.

Είναι μια μικρή κίνηση που ξαφνικά αποκτά τεράστιο βάρος.

Γιατί η Όλγα μπορεί να κέρδισε την εκδίκησή της.

Δεν κέρδισε όμως ποτέ πίσω το παιδί της.

Και αυτή είναι η μεγάλη ειρωνεία του «Ριφιφί». Για έξι επεισόδια βλέπουμε μια ομάδα ανθρώπων να προσπαθεί να σπάσει έναν τοίχο. Στο τέλος συνειδητοποιούμε ότι ο πραγματικός τοίχος δεν ήταν αυτός της τράπεζας.

Ήταν αυτός που είχε χτίσει η απώλεια μέσα στην Όλγα.

Η Ευαγγελία Μουμούρη στο φινάλε δεν χρειάζεται σχεδόν τίποτα. Το βλέμμα, η σιωπή, η πάστα και η στιγμή που καταρρέει δίπλα στο παιδί της κάνουν όλη τη δουλειά. Και δεν είναι τυχαίο ότι η συγκεκριμένη σκηνή έγινε το σημείο που συζητήθηκε περισσότερο από το κοινό μετά το τέλος της σειράς.

Αυτό που μου άρεσε περισσότερο στο «Ριφιφί» είναι ότι δεν με έκανε να ενδιαφερθώ για το αν θα γίνει η ληστεία.

Με έκανε να ενδιαφερθώ για το αν αυτοί οι άνθρωποι θα μπορέσουν να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους.

Και αυτό είναι δύσκολο όταν έχεις μια ιστορία που βασίζεται σε ένα πραγματικό γεγονός του οποίου γνωρίζουμε ήδη το αποτέλεσμα.

Ο Τσαφούλιας και οι Ρίσβας–Σακαλή το αντιμετωπίζουν έξυπνα. Δεν προσπαθούν να δημιουργήσουν αγωνία εκεί που δεν υπάρχει. Δημιουργούν αγωνία γύρω από τους ανθρώπους.

Θα τα καταφέρει ο Μιχάλης να ξαναδεί τα παιδιά του;

Θα μπορέσει ο Νίκος να βρει ξανά κάποιο νόημα;

Θα προστατεύσει ο Βάκης την οικογένειά του;

Θα καταφέρει ο Μανώλης να κρατήσει την ομάδα ενωμένη;

Θα μπορέσει ο Αργύρης να αποδείξει ότι αξίζει;

Και τελικά, θα μπορέσει η Όλγα να βρει ποτέ αυτό που πραγματικά ψάχνει;

Η απάντηση στο τελευταίο ερώτημα είναι και ολόκληρη η σειρά.

Όχι.

Γιατί υπάρχουν απώλειες που δεν επιστρέφουν.

Και υπάρχουν εκδικήσεις που μπορεί να κερδίσουν μια μάχη χωρίς να κερδίσουν ποτέ τον πόλεμο.

Το «Ριφιφί» ξεκινά ως μια ιστορία για μια ληστεία που έμεινε στην ελληνική ιστορία.

Τελειώνει ως μια ιστορία για επτά ανθρώπους που κάποια στιγμή ένιωσαν ότι η ίδια η ζωή τούς είχε ληστέψει.

Και ίσως αυτός είναι ο λόγος που, παρότι ξέρεις από την πρώτη στιγμή ότι δεν θα τους πιάσουν, δεν θέλεις να τελειώσει.

Γιατί μέχρι να πέσουν οι τίτλοι τέλους, δεν παρακολουθείς πια τους ληστές.

Παρακολουθείς ανθρώπους.

Και αυτό, για μένα, είναι που κάνει το «Ριφιφί» μία από τις πιο ολοκληρωμένες ελληνικές σειρές που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια.