Τι είδαμε στην πρώτη σεζόν, πληροφορίες για την 2η

Έχω πάντα μια ιδιαίτερη αδυναμία στην ιστορία των σαμουράι, όχι μόνο για τις μάχες, τα katana και όλο αυτό το κινηματογραφικό μεγαλείο που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε γύρω από τη φεουδαρχική Ιαπωνία, αλλά κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο ένας ολόκληρος πολιτισμός έδεσε την προσωπική ταυτότητα με την έννοια της τιμής, της αφοσίωσης και του καθήκοντος. Αν διαβάσεις το About Lancelot και την προσωπική μου ιστορία, θα δεις πως όταν εργαζόμουν στο Gaming Industry είχα ταξιδέψει στην Ιαπωνία για τις ανάγκες της Tokyo Game Show το 2008, όπου έμεινα σχεδόν δύο εβδομάδες. Από την Ιαπωνία τότε έφερα πίσω πολλές αναμνήσεις, αλλά και ένα αυθεντικό ζευγάρι Daishō, ένα Katana και ένα Wakizashi. Βέβαια, η αγάπη μου για τους Σαμουράι είχε ξεκινήσει πολλά χρόνια νωρίτερα, αφού το World of Warcraft Guild μου λεγόταν Samurai, κάτι που μπορείς να δεις και στο www.mysamurai.eu για περισσότερες πληροφορίες.

Οι σαμουράι μπορεί να ξεπεράστηκαν στρατιωτικά, όταν η Ιαπωνία πέρασε σε μια εντελώς διαφορετική εποχή πολέμου και τεχνολογίας, και μπορεί ως κοινωνική τάξη να εξαφανίστηκαν οριστικά, όμως η ιδέα που συνδέθηκε μαζί τους μέσα από το Bushidō αποδείχθηκε πολύ πιο ανθεκτική από το ίδιο το σπαθί τους. Η αυτοπειθαρχία, η αφοσίωση στον άρχοντα, η αποδοχή της προσωπικής θυσίας και η αντίληψη ότι η τιμή μπορεί να αξίζει περισσότερο ακόμη και από την ίδια τη ζωή είναι στοιχεία που συνεχίζουν να γοητεύουν, πολύ περισσότερο επειδή προέρχονται από έναν κόσμο τόσο διαφορετικό από τον δικό μας. Γι' αυτό και το Shōgun του FX ήταν για μένα μια σειρά που ήθελα πραγματικά να δω, ειδικά γνωρίζοντας ότι δεν επρόκειτο απλώς για μια καινούργια ιστορία με σαμουράι, αλλά για τη νέα μεταφορά του μυθιστορήματος του James Clavell, σχεδόν 45 χρόνια μετά την περίφημη τηλεοπτική παραγωγή του 1980. Και αυτό από μόνο του δημιουργούσε έναν αρκετά μεγάλο πήχη, γιατί το Shōgun του 1980 δεν ήταν κάποια ξεχασμένη σειρά που περίμενε απλώς ένα remake για να τη θυμηθούμε· ήταν τεράστιο τηλεοπτικό γεγονός, με τον Richard Chamberlain και τον Toshiro Mifune, το οποίο παρακολούθησαν περισσότεροι από 120 εκατομμύρια άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το οποίο κέρδισε τρία Emmy.

Η ιστορία της νέας σειράς ξεκινά το 1600, σε μια Ιαπωνία που βρίσκεται σε μια εξαιρετικά εύθραυστη πολιτική ισορροπία μετά τον θάνατο του Taikō, με τον ανήλικο διάδοχο να μην μπορεί ακόμη να κυβερνήσει και ένα συμβούλιο Regents να έχει αναλάβει προσωρινά τη διακυβέρνηση της χώρας. Θεωρητικά, οι πέντε άνδρες που αποτελούν το συμβούλιο πρέπει να λειτουργήσουν μαζί μέχρι να ενηλικιωθεί ο κληρονόμος, όμως στην πραγματικότητα όλοι γνωρίζουν ότι ο Yoshii Toranaga είναι ο άνθρωπος που διαθέτει τη μεγαλύτερη δύναμη, τη μεγαλύτερη πολιτική εμπειρία και, ίσως το σημαντικότερο, την υπομονή που απαιτείται για να περιμένει την κατάλληλη στιγμή. Οι υπόλοιποι Regents λοιπόν δεν χρειάζεται να αποδείξουν ότι τον φοβούνται· αρκεί το γεγονός ότι αποφασίζουν να ενώσουν τις δυνάμεις τους εναντίον του για να καταλάβουμε ότι ο πραγματικός πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει, πολύ πριν ακουστεί η πρώτη πολεμική κραυγή.

Και μέσα σε αυτή την κατάσταση εμφανίζεται ο John Blackthorne, ένας Άγγλος πλοηγός που φτάνει στις ακτές της Ιαπωνίας πάνω στο Erasmus, έχοντας διασχίσει έναν κόσμο που βρίσκεται ήδη σε σύγκρουση μεταξύ ευρωπαϊκών δυνάμεων, εμπορικών συμφερόντων και θρησκευτικών επιρροών. Ο Blackthorne δεν καταλαβαίνει σχεδόν τίποτα από τον κόσμο στον οποίο έχει φτάσει, δεν μιλά τη γλώσσα, δεν γνωρίζει τους κοινωνικούς κανόνες, δεν καταλαβαίνει γιατί μια φαινομενικά ευγενική συμπεριφορά μπορεί να κρύβει μια θανατική καταδίκη και, κυρίως, δεν έχει ακόμη αντιληφθεί ότι η Ιαπωνία στην οποία προσγειώθηκε δεν είναι απλώς ένας καινούργιος τόπος για να εξερευνήσει, αλλά ένα τεράστιο πολιτικό παιχνίδι στο οποίο ο ίδιος μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο πιόνι.

Ο Cosmo Jarvis κάνει πολύ καλή δουλειά ακριβώς επειδή ο Blackthorne δεν παραμένει ο ίδιος άνθρωπος που γνωρίζουμε στην αρχή. Ξεκινά ως ένας άνθρωπος που πιστεύει ότι η εμπειρία του στη θάλασσα και η γνώση του ευρωπαϊκού κόσμου τον καθιστούν σημαντικό, όμως όσο περνάει ο χρόνος αντιλαμβάνεται ότι στην Ιαπωνία οι γνώσεις που θεωρούσε δεδομένες δεν έχουν την ίδια αξία. Σταδιακά μαθαίνει ότι υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι να επιβληθείς, διαφορετικοί τρόποι να εκφράσεις την απειλή, διαφορετικοί τρόποι να δείξεις σεβασμό και, πάνω απ' όλα, ότι η σιωπή μπορεί να είναι πολύ πιο επικίνδυνη από μια φωνή.

Και τότε γνωρίζει τη Toda Mariko, η οποία γίνεται ουσιαστικά η γέφυρα ανάμεσα στον Blackthorne και στον κόσμο στον οποίο έχει βρεθεί. Η (θεά για μένα Mariko) είναι από τους χαρακτήρες που κάνουν το Shōgun πολύ πιο ενδιαφέρον από μια απλή ιστορία πολιτικών δολοπλοκιών, επειδή μέσα της συνυπάρχουν σχεδόν όλες οι αντιφάσεις της εποχής. Είναι γυναίκα μιας σημαντικής οικογένειας, σύζυγος σαμουράι, χριστιανή, μεταφράστρια και ταυτόχρονα κόρη ενός ανθρώπου του οποίου οι πράξεις έχουν αφήσει ανεξίτηλο σημάδι στην ίδια και στην οικογένειά της. Η Anna Sawai καταφέρνει να παίξει τη Mariko με έναν τρόπο που δεν χρειάζεται υπερβολές, γιατί η δύναμη του χαρακτήρα βρίσκεται περισσότερο στον έλεγχο παρά στην έκρηξη, και αυτό ταιριάζει απόλυτα σε μια σειρά όπου οι άνθρωποι σπάνια λένε φωναχτά αυτά που πραγματικά σκέφτονται.

Η σχέση της με τον Blackthorne εξελίσσεται αργά και μέσα από την αδυναμία τους να επικοινωνήσουν άμεσα, κάτι που προσωπικά θεωρώ πολύ πιο ενδιαφέρον από το να βλέπαμε μια ακόμη εύκολη ιστορία έρωτα ανάμεσα σε δύο ανθρώπους από διαφορετικούς κόσμους. Η Mariko δεν είναι απλώς η γυναίκα που μεταφράζει τα λόγια του Blackthorne στους Ιάπωνες και τα λόγια των Ιαπώνων σε εκείνον· είναι ο άνθρωπος που του μεταφράζει σταδιακά έναν ολόκληρο πολιτισμό, εξηγώντας του ότι πίσω από μια υπόκλιση, μια παύση ή μια συγκεκριμένη λέξη μπορεί να υπάρχει ένα επίπεδο νοήματος που εκείνος δεν θα μπορούσε ποτέ να αντιληφθεί μόνος του.

Και απέναντί τους βρίσκεται ο Toranaga του Hiroyuki Sanada, ένας χαρακτήρας που θεωρώ ότι είναι ο πραγματικός πυρήνας ολόκληρης της σειράς. Ο Sanada δεν παίζει τον Toranaga σαν έναν κλασικό τηλεοπτικό «μεγάλο κακό» ή σαν έναν στρατηγό που πρέπει σε κάθε σκηνή να αποδεικνύει πόσο έξυπνος είναι, αλλά σαν έναν άνθρωπο που έχει καταλάβει ότι η μεγαλύτερη δύναμη μπορεί να βρίσκεται στην ικανότητα να μην κάνεις τίποτα μέχρι τη στιγμή που πρέπει. Ο Toranaga παρατηρεί, αφήνει τους αντιπάλους του να πιστεύουν ότι τον έχουν στριμώξει, δέχεται ακόμη και την ταπείνωση όταν αυτό εξυπηρετεί τον σκοπό του και περιμένει μέχρι οι ίδιοι οι αντίπαλοί του να δημιουργήσουν τις συνθήκες που χρειάζεται.

Αυτό είναι, τελικά, το μεγάλο παιχνίδι του Shōgun. Οι άνθρωποι μιλούν για τιμή, αλλά σκέφτονται την επιβίωση, μιλούν για πίστη ενώ εξετάζουν διαρκώς ποια πλευρά θα τους κρατήσει ζωντανούς, μιλούν για καθήκον ενώ προσπαθούν να προστατεύσουν την οικογένειά τους και πολλές φορές λένε την αλήθεια με τρόπο που ακούγεται σαν ψέμα, επειδή ολόκληρη η κοινωνία έχει μάθει να λειτουργεί μέσα από επίπεδα και υπαινιγμούς. Ο Toranaga είναι απλώς ο άνθρωπος που έχει μάθει καλύτερα από όλους να κινείται μέσα σε αυτό το σύστημα.

Η τιμή, το Bushidō και ένας κόσμος που δεν συγχωρεί την αδυναμία

Το Shōgun μου άρεσε ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί την έννοια της τιμής, γιατί δεν την παρουσιάζει σαν μια απλή, ρομαντική ιδέα που υπάρχει για να κάνει τους σαμουράι να φαίνονται ηρωικοί. Στον κόσμο της σειράς η τιμή έχει πραγματικό κόστος, και αυτό το κόστος μπορεί να είναι η οικογένειά σου, η θέση σου, η ελευθερία σου ή τελικά η ίδια σου η ζωή. Το seppuku δεν είναι απλώς μια εντυπωσιακή τελετουργία που έχουμε δει σε αμέτρητες ταινίες· είναι ένας τρόπος να ελεγχθεί ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο ένας άνθρωπος θα πεθάνει, ώστε ο θάνατός του να αποκτήσει νόημα για τον άρχοντά του, την οικογένειά του ή την ίδια του την τιμή.

Ο Buntaro είναι ίσως η πιο σκληρή εκδοχή αυτής της λογικής, ένας άνθρωπος που μοιάζει να έχει αφήσει ελάχιστο χώρο ανάμεσα στον εαυτό του και στο καθήκον του, ενώ ο Yabushige βρίσκεται σχεδόν στο αντίθετο άκρο. Ο Tadanobu Asano δίνει στον Yabushige μια παράξενη ισορροπία ανάμεσα στο κωμικό, το γελοίο, το επικίνδυνο και το απολύτως ανθρώπινο, επειδή πίσω από όλες τις μηχανορραφίες του υπάρχει ένας άνθρωπος που καταλαβαίνει ότι ο κόσμος αλλάζει και προσπαθεί απεγνωσμένα να βρίσκεται πάντα στη σωστή πλευρά. Σε μια σειρά γεμάτη χαρακτήρες που μιλούν για τιμή, ο Yabushige είναι εκείνος που σχεδόν χωρίς ντροπή παραδέχεται ότι θέλει να επιβιώσει, και αυτή ακριβώς η αδυναμία του να κρυφτεί πίσω από μεγάλες ιδέες τον κάνει τελικά τόσο ενδιαφέρον.

Η Mariko και η στιγμή που αλλάζει ολόκληρη η ιστορία

Όσο προχωρά η σεζόν, γίνεται όλο και πιο φανερό ότι ο Toranaga δεν αναζητά απαραίτητα τη μεγάλη στρατιωτική σύγκρουση που περιμένουν όλοι. Όταν φτάνουμε στο Επεισόδιο 9, Crimson Sky, οι αντίπαλοί του θεωρούν ότι βρίσκεται πλέον σε εξαιρετικά δύσκολη θέση και ότι η επόμενη κίνηση θα είναι ένας μεγάλος πόλεμος, όμως εκείνος επιλέγει να χρησιμοποιήσει ένα πολύ διαφορετικό όπλο: τη Mariko. Η ίδια η Fx επιβεβαιώνει ότι το Crimson Sky είναι το ένατο επεισόδιο και ότι η ιστορία του επεισοδίου περιστρέφεται γύρω από την άφιξη της Mariko στην Osaka, την αντιπαράθεσή της με τον Ishido, τους shinobi και την τελική της θυσία.

Η αποστολή της στην Osaka είναι ουσιαστικά μια πολιτική αποστολή αυτοκτονίας, καθώς πρέπει να αντιμετωπίσει τον Ishido και να απαιτήσει την απελευθέρωση των γυναικών και των οικογενειών των μεγάλων αρχόντων που βρίσκονται εγκλωβισμένες στην πόλη. Η Mariko γνωρίζει πολύ καλά ότι μπορεί να μη φύγει ποτέ από εκεί, και το ίδιο γνωρίζει και ο Toranaga, όμως ακριβώς αυτή η γνώση είναι που κάνει την αποστολή τόσο σημαντική. Αν η Mariko πεθάνει, ο θάνατός της μπορεί να δημιουργήσει κάτι που κανένας στρατός δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει μόνος του: μια πολιτική κρίση που θα αναγκάσει τους ανθρώπους γύρω από τον Ishido να ξανασκεφτούν πού πραγματικά βρίσκεται η πίστη τους.

Και υπάρχει μια ακόμη λεπτομέρεια στο Crimson Sky που δείχνει πόσο βαθιά έχει ψάξει η παραγωγή την πραγματική ιστορία. Το επεισόδιο ανοίγει με τη Mariko έγκυο και εξόριστη στα χιονισμένα βουνά, μια ιστορία που παραπέμπει άμεσα στην πραγματική Akechi Tama, γνωστή ως Hosokawa Gracia, η οποία πράγματι περιορίστηκε στο Midono μετά την εξέγερση του πατέρα της Akechi Mitsuhide. Η FX εξηγεί μάλιστα ότι το ιστορικό Midono βρισκόταν σε ορεινή περιοχή και ότι το χιόνι μπορούσε να φτάσει σε πολύ μεγάλο ύψος, γεγονός που δίνει ακόμη μεγαλύτερο βάρος στην εναρκτήρια σκηνή της Mariko.

Όταν η Mariko πεθαίνει στην έκρηξη, η σειρά δεν χρησιμοποιεί τον θάνατό της απλώς για να προκαλέσει συγκίνηση. Ολόκληρη η πολιτική ισορροπία της Osaka αλλάζει, οι όμηροι απελευθερώνονται και η πλευρά του Ishido χάνει ένα κομμάτι από τη νομιμοποίηση που χρειαζόταν για να συνεχίσει τον πόλεμο. Η ίδια η FX παρουσιάζει τη συγκεκριμένη εξέλιξη ως το σημείο όπου η τραγική μοίρα της Mariko και η πολιτική στρατηγική του Toranaga συναντιούνται.

Και κάπου εκεί καταλαβαίνουμε ότι η Mariko δεν ήταν απλώς ένα πρόσωπο που ο Toranaga αγαπούσε ή εμπιστευόταν· ήταν μέρος του σχεδίου του.

Το τέλος: η μάχη που δεν είδαμε ποτέ

Το μεγάλο ρίσκο του φινάλε είναι ότι μετά από δέκα επεισόδια γεμάτα πολιτική ένταση, προδοσίες, θανάτους και πολεμικές συγκρούσεις, η σειρά αποφασίζει να μη μας δώσει τη μεγάλη ανταμοιβή που θα περίμενε σχεδόν οποιοσδήποτε θεατής. Δεν βλέπουμε τη μάχη της Sekigahara, δεν βλέπουμε τον Toranaga να συντρίβει τον Ishido και δεν βλέπουμε την επίσημη άνοδό του στην εξουσία. Αντίθετα, η σειρά μας αφήνει ακριβώς πριν από τη μάχη, τη στιγμή που ο Toranaga έχει πλέον καταφέρει να διαμορφώσει τις συνθήκες ώστε η νίκη να είναι σχεδόν αναπόφευκτη.

Αυτό δεν είναι τυχαίο. Ο πραγματικός Tokugawa Ieyasu κέρδισε τη μάχη της Sekigahara στις 21 Οκτωβρίου 1600, όμως η σειρά ενδιαφέρεται περισσότερο για το πώς δημιουργήθηκαν οι συνθήκες που έκαναν αυτή τη νίκη δυνατή παρά για την ίδια τη μάχη. Η Ochiba δεν προσφέρει στον Ishido την υποστήριξη του στρατού του διαδόχου και έτσι η πλευρά του χάνει ένα κρίσιμο κομμάτι πολιτικής νομιμοποίησης, ενώ το φινάλε αφήνει τον θεατή να καταλάβει ότι η πραγματική μάχη έχει ήδη κριθεί σε επίπεδο πολιτικής στρατηγικής.

Ακόμη και η σκηνή που αρχικά μοιάζει να δείχνει έναν ηλικιωμένο Blackthorne στην Αγγλία λειτουργεί περισσότερο ως όνειρο και συμβολισμός παρά ως πραγματικό flash-forward. Η εικόνα ενός ηλικιωμένου ανθρώπου που έχει κρατήσει αναμνήσεις από την Ιαπωνία λειτουργεί σαν μια οπτική αναπαράσταση του παλιού Blackthorne που θα μπορούσε να επιστρέψει στην Αγγλία, ενώ ο άνθρωπος που γνωρίσαμε στη σειρά έχει πλέον αλλάξει τόσο πολύ ώστε η πραγματική του θέση βρίσκεται στην Ιαπωνία.

Και μετά έρχεται η τελευταία μεγάλη αποκάλυψη του Toranaga στον Yabushige. Του εξηγεί ότι η καταστροφή του πλοίου του Blackthorne και η αποστολή της Mariko στην Osaka ήταν μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου σχεδίου, στο οποίο ο Toranaga δεν χρειαζόταν να αντιμετωπίσει όλους τους εχθρούς του ταυτόχρονα, αλλά να τους κάνει να κινηθούν με τέτοιο τρόπο ώστε στο τέλος να μην μπορούν πλέον να κινηθούν εναντίον του. Η Mariko έγινε το κομμάτι που έλειπε από το παζλ και ο Ishido βρέθηκε να χάνει την πολιτική του βάση πριν χρειαστεί καν να αντιμετωπίσει τον Toranaga στο πεδίο της μάχης.

Και αυτό είναι για μένα το πραγματικό τέλος του Shōgun. Δεν βλέπουμε τον Toranaga να γίνεται Shōgun, επειδή δεν χρειάζεται να το δούμε. Μέχρι εκείνο το σημείο γνωρίζουμε ήδη ότι ο δρόμος προς τη Sekigahara έχει ανοίξει και ότι ο άνθρωπος που ξεκίνησε τη σειρά παγιδευμένος από τους αντιπάλους του έχει πλέον δημιουργήσει ένα παιχνίδι στο οποίο οι ίδιοι οι αντίπαλοί του έχουν αρχίσει να παίζουν για λογαριασμό του.

Οι πραγματικοί άνθρωποι πίσω από τη μυθοπλασία

Ένα από τα στοιχεία που κάνουν το Shōgun ακόμη πιο ενδιαφέρον όταν γνωρίζεις λίγο την ιστορία είναι ότι σχεδόν ολόκληρη η βασική πολιτική δομή της σειράς έχει πραγματικές ρίζες. Ο Yoshii Toranaga είναι ο Tokugawa Ieyasu, ο Ishido βασίζεται στον Ishida Mitsunari, ο John Blackthorne στον Άγγλο William Adams, η Mariko στη χριστιανή Hosokawa Gracia και η Ochiba στη Yodo-no-kata, ενώ η σύγκρουση που οδηγεί στη Sekigahara αποτελεί τη μεγάλη ιστορική βάση πάνω στην οποία ο James Clavell έχτισε το μυθιστόρημά του. Η ίδια η FX έχει δημιουργήσει ολόκληρο ιστορικό οδηγό για τους χαρακτήρες, παρουσιάζοντας τις πραγματικές ιστορικές αντιστοιχίες πίσω από τους βασικούς πρωταγωνιστές.

Η σειρά φυσικά δεν προσπαθεί να παρουσιάσει όλα αυτά ως ντοκιμαντέρ και κάνει πολλές αλλαγές για να υπηρετήσει τη δραματουργία, όμως το γεγονός ότι οι δημιουργοί αποφάσισαν να πάνε τόσο βαθιά στην ιστορική και πολιτιστική πλευρά της περιόδου φαίνεται σχεδόν σε κάθε σκηνή. Ακόμη και η γλώσσα των χαρακτήρων αντιμετωπίζεται ως στοιχείο της ιστορίας και όχι ως απλό εργαλείο για να καταλάβει ο θεατής την πλοκή, κάτι που βοηθά σημαντικά στο να αισθανθείς ότι παρακολουθείς έναν πραγματικό πολιτισμό και όχι απλώς ένα σκηνικό που δημιουργήθηκε για τις ανάγκες μιας σειράς.

Η παραγωγή ήταν πολύ μεγαλύτερη από ένα ακριβό σκηνικό εποχής

Ένα από τα πράγματα που φαίνεται στην οθόνη είναι η τεράστια προσπάθεια που έγινε ώστε η σειρά να μη μοιάζει με μια δυτική παραγωγή που απλώς φόρεσε ιαπωνικά κοστούμια και έβαλε μερικά κάστρα στο background. Τα γυρίσματα έγιναν κυρίως στη British Columbia του Καναδά, όπου δημιουργήθηκαν ολόκληρα περιβάλλοντα για να αναπαραστήσουν την Ιαπωνία του 1600, ενώ ο Hiroyuki Sanada, εκτός από πρωταγωνιστής, συμμετείχε και ως παραγωγός με ιδιαίτερη έμφαση στην πολιτιστική και ιστορική ακρίβεια. Η ίδια η FX περιγράφει την κατασκευή της σειράς ως προσπάθεια αναδημιουργίας της Ιαπωνίας του 1600 στο σύγχρονο Vancouver, από παλάτια και χωριά μέχρι τις μικρότερες λεπτομέρειες των αντικειμένων που βρίσκονται μέσα στα σκηνικά.

Το επίπεδο λεπτομέρειας στα κοστούμια είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ολόκληρη η παραγωγή αντιμετώπισε τα ρούχα όχι απλώς ως αισθητικό στοιχείο αλλά ως μέρος της αφήγησης, ενώ η συνεργασία με Ιάπωνες καλλιτέχνες, performers και πολιτιστικούς συμβούλους ήταν βασικό κομμάτι της προσπάθειας για αυθεντικότητα. Η σειρά έφτασε μάλιστα στο σημείο να χρησιμοποιήσει masters του Noh Theatre από την Ιαπωνία για τις σκηνές του έκτου επεισοδίου.

Ακόμη και τα visual effects είναι πολύ περισσότερα από αυτά που πιθανότατα αντιλαμβάνεται ο θεατής, καθώς η ομάδα VFX αναφέρει περισσότερα από 5.000 visual-effects shots για την αναδημιουργία της φεουδαρχικής Ιαπωνίας. Αυτό είναι ένα από τα στοιχεία που εξηγούν γιατί αρκετές από τις εικόνες της σειράς μοιάζουν σχεδόν σαν πίνακες ζωγραφικής, ενώ στην πραγματικότητα πίσω τους υπάρχει ένας συνδυασμός πραγματικών σκηνικών, props, κοστουμιών και ψηφιακής δουλειάς.

1980 και 2024: ίδια ιστορία, διαφορετική ματιά

Η σύγκριση με το Shōgun του 1980 είναι αναπόφευκτη, κυρίως επειδή εκείνη η σειρά άφησε τόσο μεγάλο αποτύπωμα στην τηλεόραση. Η παραγωγή του NBC με τον Richard Chamberlain και τον Toshiro Mifune ήταν ένα τεράστιο γεγονός για την εποχή της και απέδειξε ότι μια ιστορία τοποθετημένη στη φεουδαρχική Ιαπωνία μπορούσε να γίνει μαζική τηλεοπτική επιτυχία στη Δύση. Περισσότεροι από 120 εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν τη σειρά στις Ηνωμένες Πολιτείες, περίπου ένας στους τρεις τηλεοπτικούς δέκτες της χώρας εκείνη την περίοδο, ενώ η παραγωγή πήρε 14 υποψηφιότητες στα Emmy και κέρδισε τρία βραβεία, μεταξύ των οποίων και το Outstanding Limited Series.

Η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στις δύο παραγωγές, όμως, δεν βρίσκεται στα εφέ, στα χρήματα ή στις τεχνικές δυνατότητες που απέκτησε η τηλεόραση μέσα σε τέσσερις δεκαετίες. Βρίσκεται στην οπτική γωνία από την οποία αποφασίζουν να αφηγηθούν την ιστορία.

Η σειρά του 1980 είναι πολύ περισσότερο η ιστορία του Blackthorne, με τον δυτικό θεατή να μπαίνει στην Ιαπωνία μαζί του και να ανακαλύπτει τον συγκεκριμένο πολιτισμό μέσα από τη δική του άγνοια και έκπληξη. Ο Richard Chamberlain είναι ξεκάθαρα το κέντρο της αφήγησης και ο Toshiro Mifune λειτουργεί ως η τεράστια ιαπωνική παρουσία απέναντί του, σε μια εποχή κατά την οποία μια αμερικανική τηλεοπτική παραγωγή που έδινε τόσο μεγάλο χώρο σε ιαπωνικούς χαρακτήρες ήταν από μόνη της κάτι ασυνήθιστο.

Το 2024 η ισορροπία μετατοπίζεται σημαντικά. Ο Blackthorne παραμένει σημαντικός χαρακτήρας, όμως η Mariko, ο Toranaga, η Ochiba και ο Ishido αποκτούν πολύ μεγαλύτερη δραματουργική βαρύτητα και η ίδια η Ιαπωνία παύει να λειτουργεί απλώς ως «ο άγνωστος κόσμος» που πρέπει να εξηγήσουμε στον δυτικό πρωταγωνιστή. Η νέα σειρά επιτρέπει στον θεατή να μείνει για μεγάλα διαστήματα έξω από την οπτική του Blackthorne, να παρακολουθήσει τους Ιάπωνες χαρακτήρες όταν εκείνος δεν βρίσκεται καν στη σκηνή και να καταλάβει ότι η πραγματική ιστορία συνεχίζεται ανεξάρτητα από τον ξένο που μόλις έφτασε στη χώρα.

Αυτός είναι και ο λόγος που η νέα σειρά μοιάζει περισσότερο σαν να κοιτάζει την ίδια ιστορία από την άλλη πλευρά. Ο Blackthorne δεν είναι πλέον ο άνθρωπος μέσα από τον οποίο πρέπει να καταλάβουμε τα πάντα· είναι ένας άνθρωπος που πρέπει ο ίδιος να μάθει να καταλαβαίνει τους άλλους.

Και υπάρχει ακόμη μια σημαντική διαφορά. Το 1980 η σειρά ήταν μία τεράστια τηλεοπτική παραγωγή της εποχής της, αλλά η ίδια η γλώσσα της αφήγησης ήταν αναγκαστικά πιο κοντά στο μοντέλο μιας μεγάλης αμερικανικής τηλεοπτικής μίνι σειράς. Το 2024 οι δημιουργοί έχουν τη δυνατότητα να αφήσουν τη σιωπή να λειτουργήσει, να κρατήσουν ολόκληρες σκηνές στα Ιαπωνικά, να μη χρειάζεται να εξηγούν κάθε πολιτισμική λεπτομέρεια και να απαιτήσουν από τον θεατή να παρακολουθήσει προσεκτικά. Αυτό κάνει τη νέα σειρά πιο αργή σε σημεία, αλλά ταυτόχρονα πολύ πιο κοντά στην αίσθηση ότι πραγματικά βρίσκεσαι μέσα σε έναν ξένο πολιτισμό.

Τι είπαν οι κριτικοί

Η κριτική υποδοχή ήταν εξαιρετικά θετική. Το Shōgun έφτασε στο 99% στο Rotten Tomatoes και στο 85/100 στο Metacritic, ενώ η σειρά τελικά έκανε ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση στα βραβεία, κερδίζοντας 18 Emmy, επίδοση που αποτέλεσε ρεκόρ για μία σεζόν σειράς, με τον Hiroyuki Sanada να γίνεται ο πρώτος Ιάπωνας ηθοποιός που κερδίζει Emmy Α' Ανδρικού Ρόλου σε δραματική σειρά και την Anna Sawai η πρώτη ηθοποιός ασιατικής καταγωγής που κερδίζει το αντίστοιχο βραβείο Α' Γυναικείου Ρόλου.

Αυτό που μου αρέσει περισσότερο κοιτάζοντας την υποδοχή της σειράς είναι ότι οι κριτικοί δεν περιορίστηκαν στο «είναι πανέμορφο». Το production design, τα κοστούμια και η φωτογραφία φυσικά πήραν πολύ μεγάλο μέρος του επαίνου, όμως εξίσου σημαντική ήταν η αναγνώριση της δουλειάς των ηθοποιών και του τρόπου με τον οποίο η σειρά κατάφερε να δημιουργήσει ένταση χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να καταφεύγει σε δράση. Η σειρά πήρε επίσης σημαντικές διακρίσεις από SAG, WGA, DGA, PGA, TCA και άλλα σωματεία, κάτι που δείχνει ότι η αποδοχή της δεν περιορίστηκε στους τηλεοπτικούς κριτικούς.

Υπήρχαν φυσικά και πιο επιφυλακτικές απόψεις, κυρίως γύρω από τον Blackthorne και τη σχέση του με τη Mariko, καθώς ορισμένοι κριτικοί θεώρησαν ότι η πολιτική ιστορία της σειράς είναι τόσο ισχυρή ώστε η προσωπική διαδρομή του Blackthorne να μοιάζει σε ορισμένα σημεία λιγότερο ανεπτυγμένη. Υπήρχε επίσης η αναμενόμενη ένσταση από όσους περίμεναν ότι μια σειρά που χτίζει επί δέκα επεισόδια προς έναν εμφύλιο πόλεμο θα τους έδινε τελικά μια τεράστια μάχη. Για μένα, όμως, αυτή ακριβώς η επιλογή είναι που κάνει το τέλος τόσο ενδιαφέρον.

Και τώρα έρχεται η δεύτερη σεζόν

Εδώ υπάρχει κάτι που όταν γράφουμε ένα My View σήμερα αξίζει οπωσδήποτε να αναφερθεί, γιατί η δεύτερη σεζόν δεν θα είναι απλώς μια μεταφορά του επόμενου μέρους του βιβλίου του James Clavell. Η FX έχει ανακοινώσει επίσημα ότι οι Rachel Kondo και Justin Marks δημιούργησαν ένα εντελώς καινούργιο κεφάλαιο, καθώς η πρώτη σεζόν είχε ήδη ολοκληρώσει την προσαρμογή του μυθιστορήματος. Και το σημαντικότερο είναι ότι η ιστορία θα μεταφερθεί δέκα χρόνια μετά τα γεγονότα της πρώτης σεζόν.

Αυτό σημαίνει ότι δεν μιλάμε για μια απλή συνέχεια που θα ξεκινήσει από εκεί ακριβώς όπου τελείωσε το τελευταίο επεισόδιο, με τον Toranaga να βαδίζει προς τη Sekigahara. Θα δούμε χαρακτήρες που έχουν πλέον γεράσει, μια Ιαπωνία που έχει αλλάξει και κυρίως έναν Toranaga που, σύμφωνα με όσα έχουμε δει μέχρι τώρα, θα έχει ήδη μετατρέψει την επιβίωσή του σε εξουσία. Ο Hiroyuki Sanada επιστρέφει φυσικά ως Toranaga, ο Cosmo Jarvis ως Blackthorne και η FX έχει ήδη ανακοινώσει αρκετούς νέους χαρακτήρες και ηθοποιούς, μεταξύ των οποίων οι Asami Mizukawa, Masataka Kubota, Sho Kaneta, Takaaki Enoki και Jun Kunimura.

Μέχρι τον Μάρτιο του 2026 είχαν ανακοινωθεί ακόμη πέντε προσθήκες στο cast, ενώ η FX δεν έχει αποκαλύψει συγκεκριμένες λεπτομέρειες για τους ρόλους τους ή την πλοκή πέρα από το ότι η ιστορία τοποθετείται πάνω από μία δεκαετία μετά την πρώτη σεζόν και συνεχίζει την ιστορικά εμπνευσμένη ιστορία του Toranaga και του Blackthorne.

Και αυτό προσωπικά με κάνει ακόμη πιο περίεργο για το τι θα δούμε. Γιατί το τέλος της πρώτης σεζόν ήταν ουσιαστικά το τέλος της ανόδου του Toranaga, ενώ η δεύτερη θα πρέπει να μας δείξει τι σημαίνει να ζεις μέσα στην εξουσία που τόσο πολύ προσπάθησες να αποκτήσεις. Ο άνθρωπος που στην πρώτη σεζόν περίμενε υπομονετικά τη σωστή στιγμή θα είναι πλέον δέκα χρόνια μεγαλύτερος και θα έχει απέναντί του ένα εντελώς διαφορετικό πρόβλημα: όχι πώς θα επιβιώσει, αλλά πώς θα διατηρήσει αυτό που κέρδισε.

Το Shōgun τελικά δεν ήταν η σειρά που περίμενα να δω όταν ξεκίνησα, και αυτό το λέω με την καλή έννοια. Μπαίνεις περιμένοντας μια μεγάλη ιστορία για σαμουράι, πολέμους, katana και την άνοδο ενός μεγάλου πολέμαρχου και σταδιακά καταλαβαίνεις ότι η σειρά ενδιαφέρεται πολύ περισσότερο για το τι συμβαίνει πριν από τη μάχη, για το πώς δημιουργούνται οι συμμαχίες, για το πώς ένας άνθρωπος μπορεί να χειραγωγήσει την πολιτική κατάσταση χωρίς να χρειάζεται να δώσει ούτε μία μάχη και για το πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η έννοια της τιμής όταν δεν αποτελεί απλώς μια προσωπική αρετή αλλά ολόκληρο τον τρόπο με τον οποίο έχεις μάθει να αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο.

Και εκεί βρίσκεται για μένα η μεγάλη επιτυχία της σειράς. Ο Toranaga δεν είναι ενδιαφέρων επειδή είναι ο ισχυρότερος πολεμιστής, αλλά επειδή καταλαβαίνει ότι ένας πραγματικός πόλεμος δεν κρίνεται πάντοτε από τον άνθρωπο που έχει το μεγαλύτερο σπαθί. Μπορεί να κριθεί από μια γυναίκα που θα μπει σε ένα κάστρο γνωρίζοντας ότι μπορεί να μη βγει ποτέ, από ένα γράμμα που δεν θα δούμε ποτέ να γράφεται μπροστά στην κάμερα ή από μια απόφαση κάποιου να μη στείλει τον στρατό του όταν όλοι περιμένουν να το κάνει. Αυτό είναι που κάνει τον Toranaga τόσο ξεχωριστό ως χαρακτήρα: δεν χρειάζεται να κερδίσει τη μάχη για να κερδίσει τον πόλεμο, γιατί έχει ήδη καταφέρει να κάνει τους αντιπάλους του να χάσουν τις επιλογές τους.

Η Mariko είναι η καρδιά αυτής της ιστορίας, ο Toranaga είναι το μυαλό της και ο Blackthorne είναι τα μάτια μας μέσα σε έναν κόσμο που στην αρχή δεν καταλαβαίνουμε. Ο Yabushige είναι ίσως η υπενθύμιση ότι πίσω από όλες τις μεγάλες λέξεις περί τιμής, καθήκοντος και αφοσίωσης υπάρχουν τελικά άνθρωποι που φοβούνται τον θάνατο και θέλουν να ζήσουν, και ακριβώς γι' αυτό η δική του διαδρομή έχει τόση αξία μέσα σε μια ιστορία όπου σχεδόν όλοι οι υπόλοιποι είναι έτοιμοι να πεθάνουν για κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό τους.

Και ίσως αυτό είναι που κάνει τη σειρά να λειτουργεί τόσο καλά για κάποιον που αγαπά την ιστορία των σαμουράι. Δεν προσπαθεί να τους παρουσιάσει σαν μυθικούς υπερήρωες με σπαθιά. Τους παρουσιάζει ως ανθρώπους ενός συγκεκριμένου κόσμου, όπου η τιμή μπορούσε πραγματικά να καθορίσει τη ζωή και τον θάνατό σου και όπου η προσωπική σου επιθυμία πολλές φορές είχε πολύ μικρότερη σημασία από την υποχρέωση απέναντι στην οικογένεια, τον άρχοντα και την κοινωνία.

Οι σαμουράι μπορεί να εξαφανίστηκαν ως στρατιωτική τάξη και το katana να έπαψε κάποια στιγμή να είναι το όπλο που θα καθόριζε την έκβαση μιας μάχης, όμως η εικόνα τους, η ιδέα της πειθαρχίας τους και κυρίως η αντίληψη ότι η τιμή ενός ανθρώπου μπορεί να είναι σημαντικότερη από την ίδια του τη ζωή συνέχισαν να επιβιώνουν πολύ μετά το τέλος της εποχής τους.

Ίσως τελικά γι' αυτό εξακολουθούν να με συναρπάζουν τόσα χρόνια μετά, από τότε που δημιουργούσα ένα World of Warcraft Guild με το όνομα Samurai μέχρι εκείνο το ταξίδι στην Ιαπωνία για την Tokyo Game Show του 2008, όπου έφερα μαζί μου ένα πραγματικό Daishō. Δεν είναι το ίδιο το σπαθί που με γοητεύει περισσότερο, όσο η ιστορία που κουβαλάει μαζί του και ο κόσμος που αντιπροσωπεύει.

Το Shōgun δεν χρειάζεται λοιπόν να μας δείξει τη Sekigahara για να ολοκληρώσει την ιστορία του. Μας δείχνει τον άνθρωπο που κατάφερε να φτάσει μέχρι εκεί, τον άνθρωπο που κατάλαβε ότι η μεγαλύτερη νίκη δεν είναι πάντοτε αυτή που κερδίζεται πάνω σε ένα πεδίο μάχης, αλλά εκείνη που έχει ήδη αποφασιστεί πριν καν φτάσουν οι στρατοί απέναντι ο ένας στον άλλο.

Και ίσως η πιο χαρακτηριστική εικόνα ολόκληρης της πρώτης σεζόν είναι ακριβώς αυτή: ο Toranaga να κοιτάζει μπροστά, γνωρίζοντας ότι ο πόλεμος ουσιαστικά έχει ήδη κριθεί, ενώ εμείς δεν θα δούμε ποτέ το σπαθί να κατεβαίνει.

Γιατί ο μεγαλύτερος σαμουράι του Shōgun δεν κερδίζει όταν τραβάει το σπαθί.

Κερδίζει επειδή κατάφερε να μην χρειαστεί να το τραβήξει.